Whiplash: Người thầy hay kẻ thù?
Nền tảng dịch tên phim là “Tay trống cự phách”. Cộng thêm cảnh mở đầu Andrew luyện tập, tôi đã hình thành ngay một kết luận: “À, lại một bộ phim về sự quyết tâm và khổ luyện rồi. Một kiểu Lý Tiểu Long bản nhạc jazz.”
Tôi xem Whiplash theo kiểu đó. Và tôi đã sai hoàn toàn.
Điều đầu tiên tôi nhận ra là tôi thấy bản thân mình trong Andrew.
Không phải ở tài năng chơi trống - tôi không biết chơi nhạc cụ nào. Mà ở cái tính háo thắng không che được. Cái cách Andrew ở bữa ăn gia đình, khi hai đứa em họ được khen ngợi, cậu ta không đứng im được. Phải chen vào, phải dùng đòn bẩy: “Nhưng con đang là tay trống chính của trường hạng nhất.” Tôi nhìn vào đó và nhận ra mình đã làm điều tương tự - không phải bằng lời nói, nhưng bằng suy nghĩ - rất nhiều lần.
Biết mình háo thắng là một chuyện. Nhìn thấy nó phản chiếu qua một nhân vật khác và thấy nó trông buồn cười đến mức nào, lại là chuyện khác.
Thầy Fletcher mới là phần làm tôi mất ngủ.
Tôi cố tin vào ông ta suốt cả bộ phim. Cứ mỗi lần ông ta làm điều gì đó quá đáng, tôi lại tự nhủ: “Chắc đoạn sau sẽ khác. Chắc ông ta có lý do gì đó.” Cái bias “thương cho roi cho vọt” nó bám chắc lắm, nhất là khi bạn đã từng được nghe câu đó từ nhỏ.
Nhưng có hai chi tiết phá vỡ hoàn toàn niềm tin đó.
Một là câu thoại đầu phim: “Tôi sẽ không để lũ khốn các cậu làm mất đi danh tiếng của tôi.” Ông ta không nói vì học trò. Ông ta nói vì danh tiếng của bản thân.
Hai là khi Andrew gặp lại ông trong quán rượu, Fletcher thú nhận chưa từng tạo ra được một Charlie Parker. Và tôi hiểu ra: suốt bộ phim này, học trò chỉ là nguyên liệu để ông ta xây dựng di sản cho chính mình.
Phương pháp cực đoan có thể tạo ra kết quả xuất sắc - tôi không phủ nhận điều đó. Nhưng khi động cơ là “danh tiếng của tôi” thay vì “sự phát triển của người học”, thì cái ranh giới giữa thầy và kẻ thù nó mỏng hơn tôi tưởng rất nhiều.
Câu hỏi tôi được giao suy nghĩ là: “Không có hai từ nào độc hại hơn Good Job.”
Tôi đồng ý với câu đó. Không phải vì khen ngợi là xấu - mà vì Good Job thường là dấu hiệu cho thấy người nói đã hết kỳ vọng vào người nghe. Khi không ai còn đủ quan tâm để chỉ ra bạn có thể làm tốt hơn, đó là lúc bạn thật sự bị bỏ lại.
Trong công việc, tôi thấy điều này rõ hơn. Những người quản lý dễ tính nhất không phải là người tốt nhất với đội của mình.
Phân cảnh tôi thích nhất không phải cảnh trống nào cả.
Là cảnh Andrew đứng trước quyết định có tố cáo Fletcher hay không. Sau tất cả những gì xảy ra - bị hủy hoại, bị phản bội, bị lợi dụng - cậu vẫn phải tự hỏi: người này đã giúp mình hay đẩy mình xuống địa ngục? Và đôi khi câu trả lời là cả hai cùng một lúc.
Còn cảnh cuối - hai người không ưa nhau, thậm chí thù nhau, nhưng đứng trước âm nhạc thì vẫn chơi cùng nhau và chơi hay. Tôi thích cái kết đó không phải vì nó “ấm áp”. Mà vì nó thật. Có những mối quan hệ trong cuộc đời mà bạn không thể gọi là tốt hay xấu - nó chỉ là phức tạp, và nó vẫn tạo ra điều gì đó có giá trị.
Tôi bắt đầu xem Whiplash để tìm cảm hứng về sự khổ luyện.
Tôi kết thúc với một câu hỏi tôi vẫn chưa trả lời được: Trong những mối quan hệ quan trọng nhất của mình - với người hướng dẫn, với đội nhóm, với người thân - tôi đang là Fletcher, hay đang là Andrew?
Có lẽ cả hai. Và đó mới là phần đáng sợ!